Υπάρχουν άνθρωποι με βαθιές αξίες, ιδανικά και ιδεολογίες. Άνθρωποι που υπερασπίζονται όσα πιστεύουν, αλλά ταυτόχρονα μπορούν να αμφισβητήσουν τον εαυτό τους, να ακούσουν, να μάθουν και να αλλάξουν.

Και υπάρχουν φορές που η ιδεολογία μετατρέπεται σε κάτι άλλο: Σε ιδεοληψία.

Η ιδεολογία είναι ένα σύστημα ιδεών και αξιών, μια οπτική μέσα από την οποία κάποιος αντιλαμβάνεται την κοινωνία και τη ζωή. Η ιδεοληψία είναι η στιγμή που μια ιδέα γίνεται εμμονή και η αμφισβήτησή της θεωρείται σχεδόν αδιανόητη.

Ο ιδεοληπτικός άνθρωπος συνήθως δεν αισθάνεται ότι έχει εγκλωβιστεί. Αισθάνεται ότι έχει «δει την αλήθεια». Εκείνος ξέρει, ενώ οι άλλοι δεν ξέρουν. Εκείνος ψάχνει, ενώ οι άλλοι κοιμούνται. Εκείνος δεν παρασύρεται, ενώ οι άλλοι πηγαίνουν όπου τους πάνε.

Κάπως έτσι, η διαφορετική άποψη παύει να είναι απλά κάτι άλλο και γίνεται ένδειξη άγνοιας, χειραγώγησης ή ακόμη και εχθρότητας. Το καινούριο αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Η αμφιβολία γίνεται αδυναμία. Και πίσω από γεγονότα και εξελίξεις αναζητείται διαρκώς κάποιος που θέλει το κακό μας.

Ο φόβος γεννά δυσπιστία. Η δυσπιστία καχυποψία. Η καχυποψία θυμό. Και ο θυμός, όταν συναντήσει την απόλυτη βεβαιότητα, μπορεί να μετατραπεί σε περιφρόνηση και μίσος.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις.

Εκείνος που φοβάται περισσότερο τη χειραγώγηση μπορεί τελικά να γίνει ο πιο εύκολος άνθρωπος για να χειραγωγηθεί!

Αρκεί να βρεθεί κάποιος που θα του πει: «Εγώ ξέρω αυτό που οι άλλοι θέλουν να σου κρύψουν».

Η ανάγκη για μια «κρυφή αλήθεια» μπορεί να γίνει ισχυρότερη από την ανάγκη για αποδείξεις.

Ο φόβος, δουλεύει καλύτερα μέσα στο βαθύ σκοτάδι. Και τότε η ζωή μικραίνει. Δεν υπάρχει πια χώρος για το διαφορετικό, για το καινούριο, για την πιθανότητα του λάθους. Ο άνθρωπος που θεωρεί ότι τα ξέρει όλα σταματά να μαθαίνει. Και όταν οι γύρω του αρχίζουν να απομακρύνονται, είναι ευκολότερο να θεωρήσει ότι «οι άλλοι» φταίνε, παρά να αναρωτηθεί μήπως υπάρχει κάτι στη δική του συμπεριφορά που τους απομακρύνει.

Έτσι, ο φόβος του «άλλου» μπορεί να δημιουργήσει ακριβώς αυτό που φοβάται: έναν άνθρωπο απομονωμένο, καχύποπτο, εύκολα χειραγωγήσιμο και τελικά εχθρικό απέναντι στους ανθρώπους γύρω του. Και για να κλείσει ο «κύκλος», τελικά να γίνει ο ίδιος χειραγωγός.

Ίσως, λοιπόν, η πραγματική δύναμη μιας ιδεολογίας να βρίσκεται όχι στην απόλυτη βεβαιότητα, αλλά στην ικανότητά της να αντέχει την αμφισβήτηση.

Να μπορεί κανείς να κρατά τις αξίες του χωρίς να τις κάνει όπλο.

Να διαφωνεί χωρίς να μισεί.

Να αλλάζει χωρίς να θεωρεί ότι προδίδει τον εαυτό του.

Γιατί η εξέλιξη δεν αρχίζει όταν πιστεύουμε ότι έχουμε όλες τις απαντήσεις.

Αρχίζει όταν αφήνουμε λίγο χώρο στην πιθανότητα να μην τις έχουμε.

Η ιδεοληψία δεν είναι ιδεολογία. Αλλά ούτε και δικαιολογία…